بلاگ
کمشنوایی در کودکان چیست؟
کمشنوایی چیست؟
کمشنوایی یعنی کودک صداها را خوب یا کامل نمیشنود. این مشکل میتواند در یک گوش یا هر دو گوش باشد و شدت آن از خیلی خفیف (مثلاً صدای نجوا را نمیشنود) تا عمیق (هیچ صدایی نمیشنود) متغیر است. شنوایی برای یادگیری حرف زدن، ارتباط با دیگران و پیشرفت در مدرسه حیاتی است. خوشبختانه اگر کمشنوایی زود تشخیص داده شود، با روشهای امروزی بیشتر کودکان میتوانند مانند همسالان خود صحبت کنند و درس بخوانند.
آمار: از هر ۱۰۰۰ نوزاد، ۱ یا ۲ نفر با کمشنوایی دائمی به دنیا میآید.
سه نوع اصلی کمشنوایی
نوع | چیست؟ | مثال | دائمی یا موقتی |
| رسانشی | صدا به خوبی به گوش داخلی نمیرسد (مشکل در کانال گوش یا پرده صماخ). | جرم گوش سفت شده، عفونت گوش میانی و آب پشت پرده صماخ. | اغلب موقتی و قابل درمان (با دارو یا جراحی کوچک). |
حسیعصبی | گوش داخلی (حلزون) یا عصب شنوایی آسیب دیده است. | ناشنوایی مادرزادی، بعد از مننژیت و مصرف برخی داروها. | دائمی/ نیاز به سمعک یا کاشت حلزون دارد. |
| مختلط | ترکیبی از هر دو نوع بالا | کودکی که هم عفونت گوش دارد و هم آسیب عصبی. | بخش رسانشی ممکن است درمان شود، بخش حسیعصبی دائمی است. |
نکته مهم: حتی کمشنوایی یکطرفه (فقط یک گوش) هم جدی است. این کودکان در تشخیص جهت صدا و درس خواندن در کلاس شلوغ مشکل پیدا میکنند.
علائم هشدار در سنین مختلف
نوزادان و شیرخواران (۰ تا ۱۲ ماه)
سن | اگر این کارها را نمیکند، حواستان باشد |
تا ۱ ماهگی | به صداهای بلند (مثل بسته شدن در) واکنش نشان نمیدهد (پرش یا گریه نمیکند). |
تا ۴ ماهگی | به سمت صدای شما برنمیگردد، یا هنگام حرف زدن شما لبخند نمیزند. |
تا ۷ ماهگی | صداهای غان و غار (آغا، اِهه) تولید نمیکند، از جغجغه خوشش نمیآید. |
تا ۱۲ ماهگی | حتی کلمات ساده مثل «بابا» یا «ماما» را به تقلید نمیگوید. |
کودکان نوپا (۱ تا ۴ سال)
- تا ۱۸ ماهگی حداقل چند کلمه ساده (مثل «آب»، «بیا») نمیگوید.
- تا ۲ سالگی از ۵۰ کلمه هم کمتر استفاده میکند (کودک سالم ۲ ساله معمولاً ۲۰۰-۳۰۰ کلمه دارد).
- کلمات را درست تلفظ نمیکند و حرف زدنش برای غریبهها قابل فهم نیست.
- تلویزیون را خیلی بلند میکند یا خودش خیلی بلند حرف میزند.
- به اسمش پاسخ نمیدهد یا دستور ساده مثل «بیا اینجا» را نمیفهمد.
- در بازی با بچههای دیگر مشکل دارد و ممکن است پرخاشگر یا گوشهگیر شود.
کودکان مدرسهای (۵ سال به بالا)
- در کلاس پر سر و صدا حرف معلم را خوب نمیفهمد.
- مدام میگوید «ها؟»، «چی؟» یا میخواهد حرف را تکرار کنید.
- نمراتش از همکلاسیها پایینتر است یا معلم میگوید «توجه نمیکند».
- گاهی گوش بهتر را به سمت صدا میگیرد.
هشدار: اگر کودک در هر سنی در تکلم کردن از همسالانش عقبتر است، حتماً شنوایی ارزیابی شود. حتی اگر غربالگری بدو تولد سالم بوده، کمشنوایی ممکن است بعداً به وجود بیاید (مثلاً بعد از یک بیماری یا به دلیل ژنتیک دیررس).
غربالگری شنوایی نوزادان (همین اول تولد، بدون درد)
در ایران، در بسیاری از بیمارستانها هنگام تولد، شنوایی نوزاد را تست میکنند. این تستها:
- بدون درد هستند (کمی گوشی میگذارند یا چند حسگر روی سر)
- کمتر از ۵ دقیقه طول میکشند
- اگر نوزاد قبول نشد، یعنی حتماً کمشنوا نیست؛ شاید جرم گوش یا مایع در گوش دارد. تست تکرار میشود.
اهمیت: قبل از این برنامهها، سن تشخیص کمشنوایی در ایران حدود ۳ سال بود. الان به ۱ تا ۱.۵ سال رسیده است. این یعنی کودک میتواند خیلی زودتر درمان را شروع کند و تقریباً مثل همسالانش حرف زدن را یاد بگیرد.
توجه: قبولی در تست تولد به معنای «در امان بودن برای همیشه» نیست. اگر کودک هر یک از علائم بالا را بعداً نشان داد، حتی با وجود تست سالم تولد، حتماً دوباره بررسی انجام شود.
درمان و توانبخشی
وقتی تشخیص کمشنوایی قطعی شد، هر چه زودتر اقدام کنید، نتیجه بهتر است. هدف این است که کودک تا پیش از دبستان، گفتار و زبانش به سطح همسالان برسد.
سمعک (برای کمشنوایی خفیف تا شدید)
سمعک صداها را بلندتر میکند. حتماً باید توسط شنواییشناس متخصص تنظیم شود. هر سمعکی به درد هر کودکی نمیخورد. در ایران، سمعکها با ارز دولتی تأمین میشوند و یارانه ماهانه از بهزیستی به خانواده تعلق میگیرد.
تربیت شنوایی (آموزش گوش دادن)
کودک کمشنوا باید شنیدن را یاد بگیرد مثل یک ورزش جدید. شنواییشناس با بازی و تمرین به کودک کمک میکند که صداهای مختلف را تشخیص دهد، فرق «ب» با «پ» را بفهمد و گفتار را درک کند.
گفتار درمانی
گفتاردرمان به کودک کمک میکند کلمات را درست تلفظ کند، جمله بسازد و با دیگران ارتباط برقرار کند. معمولاً جلسات منظم هفتگی لازم است.
کاشت حلزون (برای کمشنوایی خیلی شدید تا عمیق)
وقتی سمعک کمکی نمیکند (یعنی کودک حتی با قویترین سمعک، صداها را خوب نمیشنود)، گزینه بعدی کاشت حلزون است. این یک وسیله الکترونیکی است که با جراحی در گوش داخلی قرار میگیرد و عصب شنوایی را مستقیماً تحریک میکند.
سن طلایی کاشت حلزون
بهترین زمان بین ۹ تا ۱۸ ماهگی است (بعضی مراکز از ۱۲ ماهگی به بعد انجام میدهند). هرچه کاشت زودتر انجام شود، مغز کودک راحتتر شنیدن را یاد میگیرد. اگر کاشت بعد از ۳ سالگی انجام شود، کودک به سختی به گفتار طبیعی میرسد.
وضعیت در ایران
- کاشت حلزون برای کودکان واجد شرایط تا ۴ سالگی رایگان است (جراحی و خود دستگاه – هزینههای جانبی مثل تعمیر پردازنده ممکن است با خود خانواده باشد).
- سازمان بهزیستی برای هر کودک کمشنوا یارانه توانبخشی ماهانه پرداخت میکند.
- اگر کمشنوایی دیر تشخیص داده شود، کمیتههای بهزیستی بر اساس وضعیت خانواده تصمیم میگیرند.
پیشگیری و مراقبتهای روزانه
دستکاری نکردن جرم گوش
هرگز از گوشپاککن داخل گوش کودک استفاده نکنید. گوشپاککن جرم را به عمق میبرد و گاهی باعث پارگی پرده گوش میشود. جرم گوش خودش به مرور بیرون میآید.
جدی گرفتن عفونت گوش
عفونت مکرر گوش میانی (مخصوصاً با ترشح پشت پرده) میتواند کمشنوایی موقتی و گاهی دائمی ایجاد کند. حتماً زیر نظر پزشک درمان کامل شود.
واکسیناسیون به موقع
واکسنهای MMR (سرخک-اوریون-سرخجه) ، پنوموکوک و Hib از عفونتهای شدیدی که میتوانند باعث کمشنوایی حسیعصبی دائمی شوند، پیشگیری میکنند.
اجتناب از صداهای خیلی بلند
قانون ۶۰-۶۰ را یادتان باشد:
- صدای هدفون یا هندزفری از ۶۰ درصد حجم دستگاه بیشتر نباشد
- هر ۶۰ دقیقه استفاده، ۵ تا ۱۰ دقیقه به گوش استراحت بدهید
در محیطهای پر سروصدا (کنسرت، مسابقه اتومبیلرانی، آتشبازی، سالن بدنسازی) از گوشی محافظ مخصوص کودکان استفاده کنید.
۵. دقت در مصرف داروهای آسیبرسان به شنوایی
برخی آنتیبیوتیکها (مثل جنتامایسین) و داروهای شیمیدرمانی میتوانند به شنوایی آسیب بزنند. اگر کودک شما داروی خاصی مصرف میکند، از پزشک درباره عوارض شنوایی آن سؤال کنید.
مشاوره ژنتیک
اگر کمشنوایی کودک دلیل واضحی (مثل عفونت یا حادثه) ندارد و سابقه مشابه در خانواده هست، مشاوره ژنتیک میتواند مشخص کند که آیا علت ارثی دارد یا نه. این کار کمک میکند برای بارداری بعدی تصمیم آگاهانه بگیرید.
برای خرید محصولات کودک سالوویتو به لینک «فروشگاه» مراجعه کنید.
سخن آخر
کمشنوایی پایان دنیا نیست و والدین در این مشسر تنها نیستند. با پیشرفت فناوری و حمایتهای دولتی در ایران، کودکان کمشنوا و ناشنوا امروز میتوانند:
- در مدارس عادی درس بخوانند.
- به دانشگاه بروند.
- شغل دلخواه خود را داشته باشند.
تنها چیزی که لازم است: تشخیص زودهنگام، مداخله به موقع، و عشق و پیگیری شما والدین.
والدین از حمایتهای سازمان بهزیستی و انجمنهای حمایتی مثل انجمن پروانهها (والدین کودکان ناشنوا و کمشنوا) غافل نشوند.
اگر هر نشانهای از کمشنوایی در کودک دیده شد، اولین قدم مراجعه به پزشک گوش و حلق و بینی یا مرکز شنواییشناسی است. ارزیابی زودهنگام هزینه ندارد اما دیر اقدام کردن هزینه سنگینی بر آینده کودک میگذارد.
References
World Health Organization. (2026, March 3). Deafness and hearing loss
Centers for Disease Control and Prevention. (2024, May 15). About hearing loss in children. U.S. Department of Health and Human Services
Centers for Disease Control and Prevention. (2024, May 15). Hearing loss in children. U.S. Department of Health and Human Services
Skarzynski, P. H., Obrycka, A., Kolodziejak, A., Lorens, A., Gos, E., Zdanowicz, R., & Skarzynski, H. (2024). Auditory development of young children with profound hearing loss, cochlear implants, and congenital CMV infection. Journal of Clinical Medicine, 13(22), 6734
Jin, Y., Dong, L., Jiang, Y., Dong, W., Li, Z., Lu, W., Ma, Q., & Yu, D. (2025). Global burden and prevalence of otitis media-induced hearing loss in children: 32-year study. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology, 282, 5189–5199