چشم‌ها نقش اساسی در یادگیری، رشد شناختی و تعامل کودک با محیط دارند. بخش عمده رشد سیستم بینایی در سال‌های نخست زندگی اتفاق می‌افتد و بسیاری از اختلالات بینایی در صورت تشخیص زودهنگام قابل درمان یا کنترل هستند. به همین دلیل آگاهی والدین از مراحل رشد بینایی و زمان مناسب معاینات چشمی اهمیت زیادی دارد.

مراقبت از چشم در دوران نوزادی (تولد تا یک سالگی)

غربالگری چشم در بدو تولد

نخستین ارزیابی سلامت چشم نوزاد با تست رفلکس قرمز انجام می‌شود. در این آزمایش پزشک با استفاده از افتالموسکوپ وجود رفلکس قرمز متقارن را در هر دو چشم بررسی می‌کند. نبود یا غیرطبیعی بودن این رفلکس می‌تواند نشانه بیماری‌هایی مانند آب‌مروارید مادرزادی، اختلالات شبکیه یا برخی تومورهای چشمی باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.

معاینات دوره‌ای در سال اول زندگی

در ویزیت‌های منظم کودک، پزشک وضعیت ظاهری چشم‌ها، واکنش مردمک‌ها، حرکات چشمی و رفلکس قرمز را ارزیابی می‌کند. این بررسی‌ها بخش مهمی از مراقبت‌های سلامت کودک محسوب می‌شوند.

علائم هشداردهنده در نوزادان

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر باید با پزشک مشورت شود:

• انحراف دائمی چشم‌ها
• مشاهده مردمک سفید یا غیرطبیعی
• افتادگی پلک
• حساسیت شدید به نور
• عدم توانایی دنبال کردن اشیا تا حدود سه ماهگی

دوران نوپایی (یک تا سه سالگی)

در این دوره هماهنگی بین چشم و دست افزایش می‌یابد و کودک توانایی بیشتری در تشخیص اشیا، رنگ‌ها و فواصل پیدا می‌کند.

علائم هشداردهنده

• مالش مکرر چشم‌ها
• بستن یک چشم هنگام نگاه کردن
• نزدیک گرفتن اشیا به صورت
• انحراف چشم‌ها
• خستگی یا بی‌قراری هنگام فعالیت‌های دیداری

دوران پیش‌دبستانی (سه تا پنج سالگی)

غربالگری بینایی

از سن سه تا چهار سالگی امکان سنجش رسمی حدت بینایی فراهم می‌شود و غربالگری منظم بینایی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. هدف از این غربالگری‌ها تشخیص زودهنگام تنبلی چشم، عیوب انکساری و انحراف چشم است.

تنبلی چشم (آمبلیوپی)

تنبلی چشم یکی از شایع‌ترین اختلالات بینایی کودکان است. در صورت تشخیص زودهنگام، درمان با عینک، بستن چشم سالم یا سایر روش‌های درمانی می‌تواند نتایج بسیار خوبی به همراه داشته باشد.

انحراف چشم (استرابیسم)

انحراف چشم باید در اولین فرصت توسط چشم‌پزشک کودکان ارزیابی شود. درمان زودهنگام احتمال ایجاد تنبلی چشم و اختلال دید دوچشمی را کاهش می‌دهد.

دوران دبستان (شش تا هفت سالگی و پس از آن)

با شروع مدرسه، برخی مشکلات بینایی مانند نزدیک‌بینی آشکارتر می‌شوند. غربالگری‌های منظم می‌توانند به تشخیص زودهنگام این مشکلات کمک کنند.

علائم هشداردهنده در کودکان مدرسه‌ای

• نزدیک شدن بیش از حد به تلویزیون
• نزدیک گرفتن کتاب یا تبلت
• تنگ کردن چشم‌ها برای دیدن
• سردردهای مکرر
• افت عملکرد تحصیلی
• مالش مکرر چشم‌ها

استفاده از صفحه‌نمایش‌های دیجیتال

افزایش استفاده از تلفن همراه، تبلت و رایانه می‌تواند باعث خستگی چشم و افزایش فعالیت‌های دید نزدیک شود.

توصیه‌های مهم:

• رعایت فاصله حداقل ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متری از صفحه نمایش
• استفاده از قانون ۲۰-۲۰-۲۰
• ایجاد وقفه‌های منظم هنگام مطالعه یا کار با دستگاه‌های دیجیتال
• استفاده از نور مناسب محیط

اهمیت فعالیت در فضای باز

مطالعات نشان داده‌اند که حضور روزانه در فضای باز می‌تواند خطر بروز و پیشرفت نزدیک‌بینی را کاهش دهد. توصیه می‌شود کودکان روزانه حداقل ۱ تا ۲ ساعت در محیط‌های باز فعالیت بدنی داشته باشند.

تغذیه مناسب برای سلامت چشم

مواد مغذی مهم برای سلامت چشم شامل:

• ویتامین A
• اسیدهای چرب امگا ۳ و DHA
• لوتئین و زآگزانتین
• ویتامین E
• ویتامین C

منابع غذایی مناسب عبارت‌اند از:

• ماهی‌های چرب
• تخم‌مرغ
• سبزیجات برگ سبز
• هویج
• مرکبات
• میوه‌ها و سبزیجات رنگارنگ

جمع‌بندی

رشد طبیعی بینایی کودک به مراقبت مستمر، غربالگری منظم و توجه والدین به علائم هشداردهنده وابسته است. بسیاری از بیماری‌های چشمی کودکان در صورت تشخیص زودهنگام به‌خوبی درمان می‌شوند. مراجعه منظم به پزشک اطفال و چشم‌پزشک کودکان می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت بینایی و کیفیت زندگی کودک داشته باشد.

برای خرید محصولات سالوویتو روی لینک «فروشگاه» کلیک کنید.

References

Donahue, S. P., Baker, C. N., & Committee on Practice and Ambulatory Medicine, Section on Ophthalmology, American Association of Certified Orthoptists, American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus, & American Academy of Ophthalmology. (2016). Visual system assessment in infants, children, and young adults by pediatricians. Pediatrics, 137(1), e20153596

American Academy of Pediatrics, Section on Ophthalmology, Committee on Practice and Ambulatory Medicine, American Academy of Ophthalmology, American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus, & American Association of Certified Orthoptists. (2012). Instrument-based pediatric vision screening policy statement. Pediatrics, 130(5), 983–986

Dhakal, R., Shah, R., Huntjens, B., Verkicharla, P. K., & Lawrenson, J. G. (2022). Time spent outdoors as an intervention for myopia prevention and control in children: An overview of systematic reviews. Ophthalmic and Physiological Optics, 42(3), 545–558

همچنین در سایت می خوانید:

کم‌شنوایی در کودکان چیست؟

تب و تشنج در کودکان

اهمیت شیردهی صحیح در کاهش کولیک و رفلاکس در نوزادان

استرس در کودکان: علائم، علل و راهکارهای مدیریت