بلاگ
شقاق سینه (ترک نوک پستان) در مادران شیرده
اگر در روزهای اول شیردهی درد شدیدی در نوک پستان خود احساس میکنید یا متوجه ترکهای کوچک روی آن شدهاید، نگران نباشید. شما تنها نیستید. شقاق سینه (ترک نوک پستان) یکی از رایجترین مشکلاتی است که مادران در دوران شیردهی با آن روبرو میشوند. تحقیقات نشان میدهد که بین 11 تا 96 درصد از مادران شیرده درجاتی از این عارضه را تجربه میکنند. این مشکل معمولاً سه تا هفت روز پس از تولد نوزاد ظاهر میشود.
خبر خوب این است که شقاق سینه قابل پیشگیری و درمان است. این مقاله با زبانی ساده و بر اساس جدیدترین یافتههای علمی، به شما کمک میکند تا علت این مشکل را بشناسید و راههای پیشگیری و درمان آن را بیاموزید.
شقاق سینه چیست؟
شقاق سینه به ترکهای سطحی یا عمیق، زخم یا پارگی در پوست نوک پستان گفته میشود. این ترکها ممکن است به صورت یک بریدگی کوچک در نوک پستان دیده شوند و گاهی تا سطح هاله پستان (آرئول) گسترش پیدا کنند.
این عارضه میتواند باعث درد شدید، خشکی، تحریک پوستی، سوزش یا حتی خونریزی در یک یا هر دو پستان شود. در موارد شدید، درد آنقدر زیاد است که ممکن است مادر را از ادامه شیردهی منصرف کند.
چرا نوک پستان ترک میخورد؟
اتصال نادرست نوزاد به پستان (مهمترین علت)
علت اصلی و شایعترین عامل ایجاد شقاق سینه، اتصال نامناسب نوزاد به پستان است. وقتی نوزاد تنها نوک پستان را در دهان میگیرد و بخش کافی از هاله پستان را نمیپوشاند، فشار زیادی به نوک پستان وارد میشود و باعث آسیب پوستی میگردد.
وضعیت نامناسب شیردهی
قرار گرفتن در وضعیت نادرست هنگام شیردهی، چه از طرف مادر و چه از طرف نوزاد، میتواند باعث اصطکاک بیش از حد و ایجاد ترک شود.
کوتاهی فرنولوم زبان نوزاد (Tongue-tie)
حدود ۱ از هر ۱۰ نوزاد به نوعی کوتاهی فرنولوم زبان (نوار بافتی که زبان را به کف دهان متصل میکند) دارند. این مشکل باعث میشود نوزاد نتواند زبان خود را به درستی حرکت دهد و به جای مکیدن، نوک پستان را بجود که منجر به درد شدید و آسیب به نوک پستان میشود.
سایر عوامل مؤثر
- نوک پستان صاف یا فرورفته: این وضعیت گرفتن صحیح پستان را برای نوزاد دشوارتر میکند.
- جدا کردن ناگهانی نوزاد از پستان بدون شکستن خلأ مکش
- استفاده زودهنگام از شیشه شیر یا پستانک که الگوی مکش را تغییر میدهد
- شستوشوی مکرر با صابون که چربی طبیعی پوست را از بین میبرد و پوست را شکننده میکند
- استفاده از پمپ شیر با فلنج (قسمت رابط) نامناسب
- عفونتهای قارچی یا باکتریایی که از طریق ترکهای پوست وارد میشوند
علائم و نشانهها
اگر دچار شقاق سینه شدهاید، ممکن است علائم زیر را تجربه کنید:
- درد شدید در ابتدای شیردهی که ممکن است تا پایان تغذیه ادامه یابد.
- ترک یا شکاف قابل مشاهده روی نوک پستان
- خونریزی خفیف یا ترشح از محل زخم
- حساسیت شدید به تماس لباس
- قرمزی، تورم و التهاب در ناحیه اطراف زخم
- در موارد پیشرفته، علائم عفونت مانند ترشح چرکی یا تب
عوارض عدم درمان
اگر شقاق سینه به موقع درمان نشود، ممکن است عوارض جدیتری ایجاد کند، از جمله:
- التهاب پستان (ماستیت)
- ایجاد آبسه پستان
- عفونت باکتریایی یا قارچی گستردهتر
- قطع زودهنگام شیردهی به دلیل درد شدید
- کاهش تخلیه شیر و احتقان پستان
درمان شقاق سینه
گام اول: اصلاح تکنیک شیردهی (مهمترین راهکار)
بدون اصلاح نحوه اتصال نوزاد، هیچ درمان دیگری مؤثر نخواهد بود. این مهمترین نتیچهای است که تحقیقات علمی جدید به آن رسیدهاند.
نکات کلیدی برای اتصال صحیح:
- نوزاد را به پستان نزدیک کنید، نه اینکه پستان را به سمت دهان نوزاد خم کنید.
- بینی نوزاد باید در مقابل نوک پستان قرار گیرد و چانه او ابتدا به سینه برخورد کند.
- دهان نوزاد باید کاملاً باز باشد (مثل خمیازه).
- لبهای نوزاد باید مانند ماهی به بیرون پرکشیده شود، نه اینکه به داخل جمع شوند.
- نوزاد باید بخش بزرگی از هاله پستان را در دهان بگیرد، نه فقط نوک آن را.
تغییر وضعیت شیردهی در هر وعده نیز به توزیع یکنواخت فشار کمک میکند.
گام دوم: ادامه شیردهی
برخلاف تصور رایج، در اغلب موارد باید شیردهی را ادامه دهید. قطع شیردهی ممکن است باعث احتقان پستان، کاهش تخلیه شیر و افزایش خطر ماستیت شود. تنها در موارد درد بسیار شدید یا آسیب وسیع، ممکن است تخلیه موقت شیر با پمپ تحت نظر متخصص انجام شود.
نکته کاربردی: اگر یک سمت دردناک است، شیردهی را از سمت سالم شروع کنید و پس از جریان افتادن شیر، نوزاد را به سمت آسیبدیده ببرید (چون مکش در ابتدای شیردهی شدیدتر است).
گام سوم: درمانهای موضعی
تحقیقات نشان دادهاند که درمانهای مختلفی برای کاهش درد و تسریع ترمیم زخم مؤثر هستند:
شیر مادر: تحقیقات نشان میدهد استفاده از چند قطره شیر مادر روی نوک پستان به دلیل خاصیت مرطوبکنندگی، ضدالتهابی و ضدباکتریایی توصیه میشود.
لانولین خالص: یکی از گزینههای خط اول برای حفظ رطوبت و کاهش اصطکاک است.
پانسمانهای هیدروژل: ترمیم زخم را در محیط مرطوب تسریع کرده و درد را کاهش میدهند.
عسل: یک کارآزمایی بالینی نشان داده که عسل در بهبود شقاق سینه مؤثر است.
روغن زیتون فوقبکر: تحقیقات نشان داده که روغن زیتون در بهبود شقاق سینه مؤثر است.
آلوئهورا: مطالعات متعدد تأثیر آلوئهورا را در درمان ترکهای نوک پستان تأیید کردهاند.
موم عسل (Beeswax): یک کارآزمایی بالینی جدید (۲۰۲۳) نشان داد که موم عسل در پیشگیری از درد و ترک نوک پستان مؤثرتر از شیر مادر است. در روز دهم پس از زایمان، تنها 20 % از مادرانی که از موم عسل استفاده کردند دچار ترک شدند، در حالی که این میزان در گروه کنترل 3/53 % بود.
محافظ نوک پستان (Nipple Shield): در مواردی که مادر درد شدیدی دارد، میتوان بهطور موقت از شیلد سیلیکونی استفاده کرد، اما باید هرچه سریعتر تحت نظر مشاور کنار گذاشته شود.
گام چهارم: درمان عفونت
اگر علائم عفونت قارچی (درد سوزشی، براق شدن آرئول، لکههای سفید در دهان نوزاد) یا عفونت باکتریایی (ترشح چرکی، تب) دارید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. درمان شامل داروهای ضدقارچ یا آنتیبیوتیک، بسته به عامل بیماری، خواهد بود.
پیشگیری
۱. آموزش قبل از زایمان
شرکت در کلاسهای آمادگی برای شیردهی و آشنایی با علائم اتصال صحیح، بهترین سرمایهگذاری برای پیشگیری است.
۲. اطمینان از اتصال صحیح از همان ابتدا
اولین شیردهی باید بلافاصله پس از تولد (در ساعت طلایی) انجام شود و نحوه اتصال نوزاد توسط فرد متخصص بررسی گردد.
۳. تغییر وضعیت شیردهی در هر وعده
استفاده از وضعیتهای مختلف (گهوارهای، درازکش، فوتبالی) فشار را روی نقاط مختلف پستان توزیع میکند.
۴. مراقبت صحیح از پوست نوک پستان
- از مصرف صابون روی نوک پستان خودداری کنید (آب ولرم کافی است).
- پس از هر شیردهی، نوک پستان را با پارچه نرم به آرامی خشک کنید و چند دقیقه در معرض هوا قرار دهید.
- چند قطره شیر مادر روی نوک پستان بمالید و بگذارید خشک شود.
- از کرمهای مرطوبکننده مخصوص شیردهی (مانند لانولین) استفاده کنید.
۵. مراجعه سریع در صورت بروز درد
اگر در روزهای اول شیردهی دردی احساس کردید که با هر بار شیردهی بدتر میشود، فوراً به مشاور شیردهی یا پزشک مراجعه کنید. درمان زودهنگام از پیشرفت مشکل جلوگیری میکند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
- اگر ترکها طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت با اصلاح تکنیک شیردهی بهبود نیافت.
- اگر علائم عفونت (تب، قرمزی شدید، ترشح چرکی، درد ضرباندار) داشتید.
- اگر نوزاد شما به خوبی وزن نمیگیرد یا علائم کوتاهی زبان دارد.
- اگر درد آنقدر شدید است که نمیتوانید شیردهی را ادامه دهید.
جمعبندی
شقاق سینه یک مشکل شایع اما قابل پیشگیری و درمان در دوران شیردهی است. مهمترین پیامی که تحقیقات علمی جدید به ما میدهند این است:
اصلاح نحوه اتصال نوزاد به پستان، مؤثرترین راهکار درمان و پیشگیری از شقاق سینه است و هیچ کرم یا پمادی جایگزین آن نمیشود.
درمانهای موضعی مانند شیر مادر، لانولین، موم عسل، روغن زیتون و آلوئهورا میتوانند به کاهش علائم کمک کنند، اما همیشه باید در کنار اصلاح تکنیک شیردهی استفاده شوند. با آموزش صحیح، مراقبت مناسب و پیگیری به موقع، میتوانید این دوران شیرین را با کمترین درد و ناراحتی سپری کنید.
برای خرید محصولات سالوویتو به لینک «فروشگاه» مراجعه کنید.
References
Niazi, A., Baradaran Rahimi, V., Askari, N., Rahmanian-Devin, P., & Askari, V. R. (2021). Topical treatment for the prevention and relief of nipple fissure and pain in breastfeeding women: A systematic review. Advances in Integrative Medicine, 8(4), 312–321
Niazi, A., Baradaran Rahimi, V., Soheili-Far, S., Askari, N., Rahmanian-Devin, P., Sanei-Far, Z., Sahebkar, A., Rakhshandeh, H., & Askari, V. R. (2018). A systematic review on prevention and treatment of nipple pain and fissure: Are they curable? Journal of Pharmacopuncture, 21(3), 139–150
Atli, N., Özkan, H., & Kaplan Serin, E. (2026). Prevention and management of nipple wound: A systematic review. BMC Pregnancy and Childbirth, 26, 474
Serhatlioglu, S., et al. (2023). Determination of the effectiveness of beeswax in preventing nipple pain and cracks in primiparous breastfeeding mothers: A randomized controlled trial. Explore, 19(6), 851-858
Chagas, A., et al. (2026). Effective Interventions to Prevent Breastfeeding-Related Nipple-Areolar Lesions: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Healt
NHS. (2023). Tongue-tie and breastfeeding