میلیاریا، که به طور عامیانه «عرق‌سوز شدن» نامیده می‌شود، یک وضعیت پوستی شایع است که در اثر انسداد مجاری عرق و به دام افتادن عرق در زیر پوست ایجاد می‌شود. این وضعیت به خصوص در هوای گرم و مرطوب یا در شرایطی که بدن بیش از حد گرم می‌شود، رخ می‌دهد و منجر به بروز بثورات پوستی، خارش و احساس سوزش می‌شود.

انواع میلیاریا

میلیاریا بر اساس عمق انسداد مجاری عرق به چند دسته تقسیم می‌شود:

1. میلیاریا کریستالینا (Miliaria Crystallina)

خفیف‌ترین نوع است که در سطح اپیدرم رخ می‌دهد. مشخصه آن برجستگی‌های کوچک، شفاف و بدون التهاب شبیه به قطرات عرق است که به راحتی می‌ترکند. این نوع معمولاً با خارش یا احساس ناراحتی همراه نیست و به سرعت بهبود می‌یابد.

2. میلیاریا روبرا (Miliaria Rubra)

این نوع که به «عرق‌سوز» معروف است، شایع‌ترین شکل میلیاریا محسوب می‌شود و در لایه‌های عمیق‌تر اپیدرم رخ می‌دهد. با برجستگی‌های قرمز رنگ، التهابی و همراه با خارش یا گزگز همراه است. این نوع در اثر گرمای زیاد و تعریق شدید ایجاد می‌شود.

3.میلیاریا پروفاندا (Miliaria Profunda)

این نوع نادرتر و شدیدتر است و در درم (لایه‌ی عمیق‌تر پوست) رخ می‌دهد. ضایعات آن بزرگتر، سفت‌تر و به رنگ پوست یا کمی صورتی هستند و ممکن است بدون التهاب قابل توجه باشند. این نوع بیشتر در افرادی رخ می‌دهد که مکرراً دچار میلیاریا روبرا شده‌اند.

4. میلیاریا آپوکرینا (Miliaria Apocrina)

این نوع بسیار نادر است و مجاری غدد آپوکرینی را درگیر می‌کند.

علل و عوامل تشدید کننده

انسداد مجاری عرق علت اصلی میلیاریا است. این انسداد می‌تواند ناشی از:

• گرمای شدید و رطوبت بالا: که منجر به افزایش تعریق می‌شود.
• فعالیت بدنی شدید: که تعریق را افزایش می‌دهد.
• پوشیدن لباس‌های تنگ و غیر قابل تنفس: که مانع تبخیر عرق می‌شوند.
• چاقی: لایه‌های چربی می‌توانند به انسداد مجاری عرق کمک کنند.
• برخی داروها: مانند داروهای ضد کولینرژیک که ممکن است بر تعریق تأثیر بگذارند.
• بستری شدن طولانی مدت: در شرایطی که پوست به طور مداوم در معرض رطوبت یا اصطکاک قرار دارد.

علائم شایع

علائم بسته به نوع میلیاریا متفاوت است، اما به طور کلی شامل موارد زیر می‌شود:

• ظاهر شدن بثورات پوستی (برجستگی‌های کوچک قرمز رنگ در میلیاریا روبرا).
• خارش، سوزش یا احساس گزگز در ناحیه درگیر.
• در موارد شدیدتر (میلیاریا پروفاندا)، ممکن است احساس سوزن سوزن شدن یا درد وجود داشته باشد.

میلیاریا در دوران بارداری

زنان باردار به دلایل مختلفی بیشتر مستعد ابتلا به میلیاریا هستند:

• افزایش دمای بدن: در دوران بارداری دمای مرکزی بدن مادر افزایش می‌یابد.
• تغییرات هورمونی: که می‌تواند بر عملکرد غدد عرق تأثیر بگذارد.
• افزایش وزن و تغییرات فیزیکی: مانند بزرگ شدن شکم که منجر به اصطکاک بیشتر پوست و ایجاد چین‌های عمیق‌تر می‌شود.

محل‌های شایع در بارداری شامل زیر شکم، قفسه سینه، پشت و چین‌های پوستی است. در این دوران، تأکید بر خنک نگه داشتن بدن، پوشیدن لباس‌های نخی گشاد و مشورت با پزشک یا ماما قبل از استفاده از هرگونه داروی موضعی بسیار حیاتی است.

عوارض و خطر عفونت

میلیاریا به طور کلی یک وضعیت خود محدود شونده است، اما گاهی اوقات می‌تواند عوارضی به دنبال داشته باشد:

• عفونت ثانویه: خارش شدید و خراشیدن پوست می‌تواند سد دفاعی پوست را ضعیف کرده و راه را برای ورود باکتری‌ها باز کند. علائم عفونت شامل افزایش قرمزی، تورم، درد، ترشح چرک و تب است.
• فولیکولیت: التهاب فولیکول‌های مو.
• در موارد نادر: آبسه یا سلولیت.

درمان خانگی و پیشگیری

هدف اصلی درمان، خنک کردن پوست و جلوگیری از تعریق بیشتر است:

1. خنک کردن پوست

• انتقال به محیط خنک‌تر و با تهویه مناسب.
• دوش گرفتن با آب ولرم (نه سرد) و شستشوی ملایم پوست.
• استفاده از کمپرس خنک بر روی نواحی درگیر.

1. شستشوی ملایم: استفاده از شوینده‌های ملایم و بدون عطر برای جلوگیری از تحریک بیشتر پوست.
2. کاهش خارش

• استفاده از کرم های حاوی زینک اکساید و کالامین برای تسکین خارش.

جهت خرید کرم های حاوی 10% و 20% زینک اکساید برند سالوویتو روی لینک «فروشگاه»کلیک کنید.

• پرهیز از کرم‌ها و پمادهای چرب و روغنی که می‌توانند منافذ پوست را مسدود کنند.

1. قرار دادن پوست در معرض هوا: تا حد امکان، نواحی درگیر را بدون پوشش لباس نگه دارید تا هوا جریان یابد.
2. پوشیدن لباس مناسب: انتخاب لباس‌های گشاد، سبک و نخی که اجازه تنفس به پوست را می‌دهند.
3. آبرسانی: نوشیدن مایعات کافی برای جلوگیری از کم‌آبی بدن.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه شود؟

1. در موارد زیر لازم است به پزشک مراجعه شود:
2. اگر علائم پس از چند روز درمان خانگی بهبود نیافتند.
3. در صورت مشاهده علائم عفونت (افزایش قرمزی، تورم، درد، چرک، تب).
4. اگر خارش بسیار شدید است و زندگی روزمره را مختل می‌کند.
5. در صورت بروز میلیاریا در نوزادان.

تشخیص افتراقی

پزشک برای تشخیص میلیاریا، آن را از سایر بثورات پوستی مانند کهیر، درماتیت تماسی، یا واکنش‌های آلرژیک افتراق می‌دهد.

جمع بندی

میلاریا، یا عرق‌سوز، یک عارضه پوستی شایع اما قابل پیشگیری است که عمدتاً ناشی از انسداد مجاری عرق و حبس شدن آن در زیر پوست رخ می‌دهد. با اتخاذ راهکارهای پیشگیرانه ساده مانند پوشیدن لباس‌های نخی و گشاد، حفظ خنکی بدن و جلوگیری از تعریق بیش از حد، می‌توان از بروز میلیا جلوگیری کرد. در صورت بروز علائم، استفاده از کمپرس سرد، پمادهای تسکین‌دهنده و حفظ بهداشت پوست می‌تواند به بهبود سریع‌تر کمک کند. با این حال، توجه به علائم هشداردهنده و مراجعه به‌موقع به پزشک در موارد تشدید شونده یا همراه با عفونت، از اهمیت بالایی برخوردار است تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود. در نهایت، با آگاهی و رعایت نکات پیشگیرانه، می‌توان اثرات ناخوشایند میلیا را به حداقل رساند و پوستی سالم و راحت را حفظ نمود.

References

Habif, T. F. (2016). Clinical dermatology: A color guide to diagnosis and therapy (6th ed.). Elsevier

Mayo Clinic Staff. (n.d.). Heat rash (prickly heat). Mayo Clinic. Retrieved April 8, 2026, from

Sadick, N. (2022). Disorders of the sweat glands. In Dermatology (pp. 1055-1070). Springer, Cham

همچنین در سایت می خوانید:

کاشت مو: عوامل موفقیت و مراقبت‌های پس از آن در مردان و زنان

استرس در کودکان: علائم، علل و راهکارهای مدیریت

راهنمای جامع دندان‌درآوردن نوزاد

نقش حیاتی بازی‌های حسی و لمسی در رشد نوزادان

مراقبت های پیش و پس از لیزر موهای زائد