بلاگ
بیماری هاری چیست؟ | وضعیت اپیدمیولوژیک هاری در ایران
هاری (Rabies) یک بیماری ویروسی بسیار خطرناک و کشنده است که دستگاه عصبی مرکزی انسان و سایر پستانداران را درگیر میکند. انتقال بیماری اغلب از طریق گازگرفتگی یا خراش حیوان آلوده صورت میگیرد و پس از بروز علائم بالینی، تقریباً همیشه به مرگ منتهی میشود. با این حال، هاری کاملاً قابل پیشگیری است، مشروط بر آنکه اقدامات درمانی و پیشگیرانه در زمان مناسب انجام شود.
عامل بیماری هاری
عامل هاری، ویروسی از خانواده Rhabdoviridae است که در بزاق حیوان آلوده وجود دارد. این ویروس از طریق زخم باز یا تماس بزاق با مخاط (دهان، بینی، چشم) وارد بدن انسان شده و بهتدریج به مغز و نخاع میرسد.
راههای انتقال هاری
مهمترین راههای انتقال بیماری هاری عبارتاند از:
- گاز گرفتن توسط حیوان آلوده
- خراش پوستی همراه با تماس بزاق
- لیسیدن زخم یا پوست آسیبدیده
- تماس بزاق حیوان آلوده با چشم یا دهان
❌ هاری از طریق هوا، غذا، آب یا تماس معمولی منتقل نمیشود.
چه حیواناتی ناقل هاری هستند؟
در ایران و جهان، شایعترین ناقلان ویروس هاری شامل موارد زیر هستند:
- سگ (اصلیترین منبع انتقال به انسان)
- گربه
- روباه، گرگ و شغال
- خفاش
- دامها (بهندرت)
حتی حیوانات خانگی واکسینهنشده نیز میتوانند ناقل بیماری باشند.
علائم بیماری هاری در انسان
دوره نهفتگی هاری ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
علائم اولیه:
- تب و سردرد
- بیحالی و ضعف
- درد یا سوزش در محل گزش
- اضطراب و بیقراری
علائم پیشرفته:
- ترس از آب (آبهراسی)
- مشکل در بلع
- ترشح شدید بزاق
- تشنج و توهم
- فلج عضلانی و کما
⚠️ پس از بروز علائم، درمان مؤثر وجود ندارد و بیماری تقریباً همیشه کشنده است.
اگر حیوانی شما را گاز گرفت چه باید کرد؟
اقدامات فوری پس از گازگرفتگی نقش حیاتی دارند:
- شستوشوی زخم با آب و صابون به مدت حداقل ۱۵ دقیقه
- ضدعفونی محل زخم
- مراجعه فوری به مرکز بهداشتی یا اورژانس
- دریافت واکسن و در صورت نیاز، سرم ضد هاری طبق نظر پزشک
وضعیت اپیدمیولوژیک بیماری هاری در ایران
بر اساس گزارشهای رسمی وزارت بهداشت، دانشگاههای علوم پزشکی و مقالات علمی منتشرشده در پایگاههایی مانند PubMed و WHO، هاری همچنان یکی از بیماریهای مهم قابل انتقال بین انسان و حیوان در ایران محسوب میشود.
آمار گازگرفتگی در ایران
- سالانه بیش از ۲۵۰ هزار مورد گازگرفتگی حیوانی در کشور ثبت میشود.
- میزان بروز گازگرفتگی حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت گزارش شده است.
- روند گازگرفتگی حیوانات در دهههای اخیر افزایشی بوده است.
نقش سگها
- بیش از ۷۰ تا ۸۵ درصد موارد گازگرفتگی در ایران توسط سگها (بهویژه سگهای بدون صاحب) اتفاق میافتد.
- این موضوع سگها را به اصلیترین منبع خطر انتقال هاری به انسان در کشور تبدیل کرده است.
مرگومیر ناشی از هاری
- با وجود پوشش مناسب واکسن پس از مواجهه، هر سال مواردی از مرگ ناشی از هاری در ایران گزارش میشود.
- بیشتر موارد مرگ مربوط به افرادی است که دیر به مراکز درمانی مراجعه کرده یا اصلاً واکسن دریافت نکردهاند.
توزیع جغرافیایی
- شیوع گازگرفتگی در مناطق روستایی و حاشیه شهرها بیشتر است.
- برخی استانهای شمالی، شمالشرقی و غربی کشور نرخ بالاتری از تماس با حیوانات را نشان میدهند.
گروههای پرخطر
- مردان
- کودکان و نوجوانان
- ساکنان مناطق روستایی و عشایری
- مشاغل مرتبط با حیوانات (دامداران، محیطبانان)
پیشگیری از هاری در ایران
مهمترین راهکارهای کنترل هاری عبارتاند از:
- واکسیناسیون منظم حیوانات خانگی
- کنترل و واکسیناسیون سگهای بدون صاحب
- آموزش عمومی درباره خطر گازگرفتگی
- دسترسی سریع و رایگان به واکسن و سرم ضد هاری
- افزایش آگاهی والدین و کودکان
جمعبندی
هاری بیماریای کشنده اما کاملاً قابل پیشگیری است. هرگونه گزش یا تماس مشکوک با حیوانات باید جدی گرفته شود و مراجعه فوری به مراکز درمانی برای دریافت اقدامات پیشگیرانه، مهمترین راه جلوگیری از ابتلا و مرگ ناشی از هاری است.
برای کسب اطلاعات بیشتر مقاله «وضعیت اپیدمیولوژیک هاری در ایران» را بخوانید.
برای خرید محصولات بی خطر و ایمن سالوویتو به لنک «فروشگاه» مراجعه کنید.
References
Khazaei, S., Shirzadi, M. R., Amiri, B., Pourmozafari, J., & Ayubi, E. (2023). Epidemiologic aspects of animal bite, rabies, and predictors of delay in post-exposure prophylaxis: A national registry-based study in Iran. Journal of Research in Health Sciences, 23(2), e00583
Khoubfekr, H., Rahmanian, V., Jokar, M., Balouchi, A., & Pourvahed, A. (2025). Epidemiological analysis of cases of animal bite injuries at rabies prevention centers affiliated with Iranshahr University of Medical Sciences. Journal of Preventive Medicine and Hygiene, 65(4), E491–E498
Hosseini-Larijani, S.-Z., Karami, M., Adel-Mashhadsari, M.-R., Malekzadeh-Kebria, R., Heydari, H., & Nikbakht, H.-A. (2025). Epidemiological patterns of animal bites in Babol city, Northern Iran (2015–2022). Archives of Iranian Medicine, 28(8), 452–460