بلاگ
رایجترین مشکلات پوستی در دوران بارداری
بارداری با تغییرات گسترده هورمونی (افزایش استروژن، پروژسترون، کورتیزول و هورمون محرک ملانوسیت)، تغییرات ایمنی و همودینامیک همراه است که پوست، مو و ناخنها را تحت تأثیر قرار میدهد. بیش از 90% زنان باردار درجاتی از تغییرات پوستی را تجربه میکنند. بسیاری از این تغییرات فیزیولوژیک و موقتی هستند، اما برخی نیاز به ارزیابی و درمان پزشکی دارند. آگاهی از این تغییرات میتواند به کاهش نگرانی مادران و تشخیص بهموقع مشکلات مهمتر کمک کند.
تیرگی پوست (هایپرپیگمانتاسیون و ملاسما)
تیرگی پوست شایعترین تغییر دوران بارداری است که به علت افزایش هورمونهای استروژن، پروژسترون و هورمون محرک ملانوسیت (MSH) ایجاد میشود. این تغییرات به صورت تیرهشدن نوک سینهها، آرئول، خط میانی شکم (Linea Nigra) و نواحی چیندار بدن ظاهر میشود. ملاسما (ماسک بارداری) لکههای قهوهای متقارن روی گونهها، پیشانی و بینی است که در 50-70% زنان باردار رخ میدهد.
مراقبت و درمان:
- استفاده روزانه از ضدآفتاب فیزیکی (اکسید روی یا تیتانیوم دیاکسید) با SPF≥50 و طیف وسیع
- پرهیز از قرار گرفتن در آفتاب، استفاده از کلاه لبهدار
- در موارد شدید پس از زایمان، کرمهای حاوی آزلائیک اسید یا کوجیک اسید (تحت نظر پزشک)
پس از زایمان، ملاسما در بسیاری از موارد کاهش مییابد اما ممکن است به طور کامل از بین نرود.
توجه: هیدروکینون در بارداری با احتیاط و فقط با تجویز پزشک مصرف شود.
ترکهای پوستی (Striae Gravidarum)
استریا در 50%-90% زنان باردار دیده میشود و بیشتر در شکم، سینهها، رانها و باسن ظاهر میشود. عوامل خطر شامل افزایش وزن سریع، سابقه خانوادگی، سن پایین مادر و سطوح بالای کورتیزول هستند.
علائم
- خطوط صورتی، قرمز یا بنفش (مرحله التهابی)
- تبدیل تدریجی به خطوط سفید یا نقرهای پس از زایمان (مرحله نهایی)
مراقبت
- حفظ وزن مناسب و افزایش تدریجی وزن (توصیه بر اساس BMI اولیه)
- استفاده منظم از مرطوبکنندهها (شواهد ضعیف)، کرمهای حاوی هیالورونیک اسید و سنتلا آسیاتیکا ممکن است مفید باشند
- مصرف کافی آب و تغذیه سرشار از ویتامین C و روی
نکته مهم: هیچ روش قطعی برای پیشگیری کامل از استریا وجود ندارد. لیزر پس از زایمان میتواند ظاهر آنها را بهبود بخشد.
آکنه بارداری
تغییرات هورمونی به ویژه افزایش آندروژنها (تستوسترون آزاد به دلیل کاهش SHBG) باعث افزایش ترشح سبوم و تشدید آکنه میشود. برخی زنان برای نخستین بار در بارداری دچار آکنه میشوند.
درمانهای ایمن در بارداری (تحت نظر پزشک)
- موضعی: آزلائیک اسید، اریترومایسین موضعی، کلیندامایسین موضعی، بنزوئیل پراکساید (غلظت ≤5%)
- خوراکی: در موارد شدید، اریترومایسین یا سفالکسین (دسته B)
- شستوشوی ملایم با محصولات غیرکومدوژنیک
درمانهای ممنوع
- رتینوئیدها (ایزوترتینوئین خوراکی: دسته X – تراتوژن قوی؛ ترتینوئین، آداپالن، تازاروتن موضعی: بهتر است اجتناب شود)
- تتراسایکلینهای خوراکی (دسته D – تأثیر بر استخوان و دندان جنین)
- سالیسیلیک اسید با غلظت بالا (غلظت پایین در شویندهها معمولاً مجاز است اما احتیاط شود)
خارش و بثورات اختصاصی بارداری
خارش در 23%-38% زنان باردار دیده میشود. علل میتواند فیزیولوژیک (کشش و خشکی پوست) یا پاتولوژیک باشد. مهمترین بثورات اختصاصی بارداری عبارتند از:
الف) درماتیت آتوپیک بارداری (AEP)
شایعترین اختلال پوستی خارشدار در بارداری (نیمی از موارد). شامل سه زیرگروه:
- اگزمای بارداری (معمولاً سهماهه اول و دوم)
- پاپولهای خارشدار فولیکولیت (سهماهه دوم و سوم)
- پریگوی بارداری (ندولهای خارشدار)
درمان: مرطوبکننده، کورتیکواستروئید موضعی ضعیف تا متوسط (هیدروکورتیزون 1-2.5%)، آنتیهیستامینهای خوراکی مانند لوراتادین یا ستیریزین(دسته B).
ب) PUPPP (بثورات پاپولار کهیری و پلاک خارشدار بارداری)
شایعترین بیماری اختصاصی پوستی سهماهه سوم (میزان 1 در 160-300 بارداری). شروع از شکم (درون استریا) و گسترش به رانها و باسن. برای جنین بیخطر است. درمان: کورتیکواستروئید موضعی قوی و آنتیهیستامین.
ج) پمفیگوئید بارداری (PG)
بیماری خودایمنی نادر (1 در 50,000 بارداری) با تاولهای تنشدار، اغلب از ناف شروع میشود. خطر زایمان زودرس و کاهش وزن هنگام تولد دارد. درمان: کورتیکواستروئید سیستمیک.
د) کلستاز داخل کبدی بارداری (ICP)
وضعیت اورژانسی مامایی. خارش شدید بدون ضایعه پوستی اولیه، اغلب از کف دست و پا شروع میشود، شبها بدتر میشود. همراه با افزایش اسیدهای صفراوی سرم. خطر مرگ ناگهانی جنین، زایمان زودرس و آسفیکسی دارد. درمان: اورسودوکسی کولیک اسید (UDCA) و زایمان زودهنگام (معمولاً هفته 36-37).
تغییرات عروقی پوست
افزایش حجم خون (40-50%) و اثر گشادکنندگی استروژن منجر به موارد زیر میشود:
- واریس اندام تحتانی و ولوا
- رگهای عنکبوتی (اسپایدر آنژیوما) – معمولاً در ناحیه فوقانی تنه
- اریتم کف دست (قرمزی کف دست)
- ورم پاها (ادم فیزیولوژیک)
این تغییرات اغلب پس از زایمان بهبود مییابند. استفاده از جوراب واریس و بالا نگه داشتن پاها توصیه میشود.
سایر تغییرات پوستی، مو و ناخن
- مو: افزایش رشد مو در بارداری (مرحله آناژن طولانیتر) و ریزش شدید مو پس از زایمان (تلوژن افلوویوم) – موقتی و خودمحدودشونده
- ناخن: افزایش رشد، شکنندگی یا خطوط طولی
- خالها و لکههای مادرزادی: ممکن است تیرهتر و بزرگتر شوند – در صورت تغییرات ناگهانی یا نامتقارن نیاز به معاینه دارد
- تگهای پوستی (آکروکوردون): به ویژه در گردن و نواحی زیربغل شایع میشوند
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
علامت | احتمال تشخیص |
خارش شدید کف دست و پا، به ویژه شبها | کلستاز داخل کبدی |
تاولهای پوستی (به ویژه اطراف ناف) | پمفیگوئید بارداری |
زردی پوست یا چشمها (یرقان) | کلستاز / بیماری کبدی |
بثورات گسترده همراه با تب یا کسالت | عفونت یا واکنش دارویی |
ضایعه پوستی با رشد سریع، خونریزی یا تغییر رنگ ناگهانی | احتمال بدخیمی (کماحتمال اما نیاز به بررسی) |
مراجعه فوری به متخصص زنان یا پوست در موارد زیر ضروری است:
تشخیص زودهنگام کلستاز و پمفیگوئید بارداری میتواند از عوارض جدی برای مادر و جنین پیشگیری کند.
نتیجهگیری
بیشتر تغییرات پوستی بارداری خوشخیم و خودمحدودشونده هستند، اما برخی شرایط مانند کلستاز داخل کبدی نیازمند اقدام سریع درمانی است. ضدآفتاب منظم، مرطوبکنندهها، کنترل وزن و اجتناب از داروهای ممنوع (رتینوئیدها، تتراسایکلین) اصول پایه مراقبت از پوست در بارداری هستند. هرگونه بثورات خارشدار یا ضایعه غیرمعمول باید توسط پزشک ارزیابی شود.
برای خرید محصولات سالوویتو به لینک «فروشگاه» مراجعه کنید.
سوالات متداول
1. آیا خارش شکم در بارداری طبیعی است؟
بله. در بسیاری از موارد خارش شکم به علت کشیده شدن پوست و خشکی آن ایجاد میشود. با این حال، اگر خارش شدید، گسترده یا همراه با علائم دیگر باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.
آیا لکهای بارداری بعد از زایمان از بین میروند؟
در اکثر زنان، ملاسما و تیرگیهای پوستی طی چند ماه پس از زایمان کاهش پیدا میکنند، اما ممکن است در برخی افراد بخشی از لکها باقی بماند.
برای درمان جوش بارداری چه داروهایی بیخطر هستند؟
بسیاری از داروهای رایج ضدجوش در بارداری مجاز نیستند. استفاده از شویندههای ملایم و درمانهای تجویزشده توسط پزشک ایمنترین روش است.
آیا ترکهای پوستی بارداری قابل پیشگیری هستند؟
پیشگیری کامل امکانپذیر نیست، زیرا ژنتیک نقش مهمی دارد. با این حال، کنترل افزایش وزن و مرطوب نگه داشتن پوست میتواند شدت آنها را کاهش دهد.
چه نوع خارش پوستی در بارداری خطرناک محسوب میشود؟
خارش شدید بهخصوص در کف دستها و کف پاها، خارش همراه با زردی یا خارش مداوم شبانه ممکن است نشانه کلستاز بارداری باشد و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
References
American Academy of Family Physicians. (2023). Common skin conditions during pregnancy. American Family Physician, 107(2), 152–158
Gupta, S. N., Madke, B., Ganjre, S., & Jawade, S. (2024). Cutaneous changes during pregnancy: A comprehensive review. Cureus, 16(9), e69986
Rudder, M., Lefkowitz, E. G., Ruhama, T., & Firoz, E. (2021). A review of pruritus in pregnancy. Women’s Health, 17, 1–7
Putra IB, Jusuf NK, Dewi NK. (2022). Skin changes and safety profile of topical products during pregnancy. J Clin Aesthet Dermatol. 2022 Feb;15(2):49–57